Alsancak

Stres, dikkatsiz beslenme ve hareketsizlik, modern şehir yaşamının neredeyse kaçınılmaz koşulları... Ancak bunlardan kaçmaya çabalamadığımız sürece, yüksek tansiyon tehlikesi bize adım adım yaklaşıyor.

Yüksek tansiyon nedir?
Kan basıncının, farklı gün ve saatlerde yapılan ölçümlerinin ikiden fazlasında 140-90 mmHg'den daha yüksek olmasına, yüksek ya da hipertansiyon diyoruz. Genel olarak, kan basıncının 135-85 mmHg dolaylarında olması beklenir. Ancak kan basıncı gün içinde sabit değildir. Egzersiz yapma, heyecanlanma gibi durumlarda yükselir ve kısa bir süre içinde normale döner. Bu nedenle, her tansiyon yükselmesi durumunda, kişide hipertansiyon var diyemiyoruz. Belli bir zaman dilimi içinde kalpten pompalanan kan miktarı büyük, damarlardan kalbe dönen kanın damarlarda oluşturduğu basınç ise küçük, tansiyondur. Hipertansiyonda bunlardan biri veya ikisi birden yüksek olabilir, ama bu durum belirtiler veya yan etkiler bakımından bir şey değiştirmez.

Hipertansiyon kendini nasıl belli eder?
Tansiyon yüksekliği uzun yıllar kişide hiçbir şikayete sebep olmadan sürebilir. Ancak bu durum nadirdir ve çoğu kişi bize, nefes darlığı, çarpıntı, terleme ve göğüs ağrısı gibi şikayetlerle başvurur. Ayrıca sinirlilik, uykusuzluk, dikkat ve hafıza bozuklukları, baş ağrısı, baş dön¬mesi, görme bozuklukları ile adale yorgunluğu da sıkça görülen belirtilerdir. Fakat daha önce de söylediğim gibi, bu belirtilerin ara sıra görüldüğü hastalara hipertansiyon teşhisi koymuyoruz. İnsanlar bazen sinirleniyorlar, yoruluyorlar veya başları dönüyor. Panik içinde ölçtür-meye gittiklerinde de tabii ki tansiyonları yüksek çıkıyor. Bu yüzden tansiyon ölçümünden önce son yarım saat içinde çay, kahve içilmemesi ve onbeş dakika rahat bir ortamda dinlenilmesi gerekiyor.
Bu şekilde ölçülmesine rağmen tansiyon gün içinde sürekli 14-9'un üzerindeyse bu, kişide hipertansiyonun olduğu anlamına geliyor.

Hipertansiyon kalıtımsal mıdır?
Hipertansiyonun kalıtımsal olup olmadığı tam olarak bilinmiyor. Ancak bu sorunun ortaya çıkması için mutlaka kişiye özgü bir takım bozuklukların da olması gerekiyor. Hipertansiyon, bu özelliklere çevresel faktörlerin de eklenmesiyle ortaya çıkıyor. Çevresel faktörler kalıtımsal nedenlere göre çok daha önemli. Bunlar; aşırı tuz kullanımı, şişmanlık, hareketsizlik, sigara, alkol ve aşırı derecede çay, kahve tüketimi olarak sıralanabilir. Bunların hepsinden daha önemli bir faktör daha var; o da stres. Tansiyon yükselmesi, içimizde kopan fırtınalar demek. Hipertansiyonu normale indirmek için önce bu fırtınaları dindirmek gerekiyor. Ayrıca hipertansiyon, primer ve sekonder olarak ikiye ayrılıyor. Primer hipertansiyon, kan basıncının bilinen bir hastalığa bağlı olmaksızın yükselmesidir. Esas tansiyon hastalığı budur ve hipertansiyonların yüzde 95'i bu gruptadır. Sekonder hipertansiyonda ise altta kan basıncını yükselten başka bir hastalık vardır. Bu hastalıklar böbrek veya böbrek damarlarının hastalıkları, çeşitli endokrin ve nörolojik hastalıklardır. Kortizon ve doğum kontrol hapı gibi sürekli kullanılan ilaçlar da aynı sorunu yaratabilir.

Kadınların yüksek tansiyon hastası olma riski daha mı az?
Bu sorun gerçekten de erkeklerde daha fazla görülüyor ama bunun sebebi bünyesel farklılıktan çok, dış faktörler. Dışarıda çalışmanın getirdiği stres, alkol ve sigara tüketimi gibi faktörler erkekleri daha fazla risk altında bırakıyor. Ancak artık günümüzde kadınlar da aynı ortamlarda olduklarından fazla fark kalmıyor. Kadınlarda bir de menopoz faktörü var. Menopoz sırasında ve sonrasında hipertansiyonun ortaya çıkma olasılığı artıyor.

Hipertansiyon neden tehlikeli?
Hipertansiyon tehlikeli bir hastalık. Çünkü kan basıncının uzun süre yüksek kalması birçok hayati organda geri dönüşü olmayan bozukluklara sebep oluyor.Tansiyonun verdiği rahatsızlık sadece baş dönmesi veya çarpıntı olsa hiç önemli değil; bunlar gelir geçer. Ama kalp, beyin, böbrekler gibi organlarda tansiyonun meydana getirdiği zararlar geçmez. Bu organlardaki zararların nedeni, damar duvarlarındaki kalınlaşma ve sertleşmedir. Bu durum en çok beyin, göz, kalp, böbrek ve bacak damarlarında görülür. Bölgeye göre de; felç, körlük, kalp krizi, böbrek yetmezliği gibi hayati tehlike yaratan ciddi etkiler oluşabilir.

Yüksek tansiyondan nasıl korunabiliriz?
Öncelikle şunu söyleyeyim; az önce sıraladığım komplikasyonlar
mutlaka her yüksek tansiyon hastasında görülmüyor. Tablo o kadar
karamsar değil. Hipertansiyon aslında tanı ve tedavisi oldukça kolay
bir hastalık. Ancak her hastalıkta olduğu gibi burada da erken müdahale çok önemli. Özellikle yeni başlayan hipertansiyonlarda kan basıncının düşürülmesiyle organ hasarları tamamen engellenebiliyor; hatta oluşan hasarlar geri döndürülebiliyor. Erken müdahale edilmiş tansiyon hastaları geç kalmış hastalara göre üçte bir oranında daha uzun yaşayabiliyorlar. Bu yüzden tedaviye hemen başlanmalı. Hipertansiyonun tedavisinde önemli olan bir nokta da, hastalığın derecesini ve çevresel faktörleri saptamak.
Tuz, potasyum ve kolesterol düzenleyen bir diyet, uygun egzersiz, kilo verme, sigarayı ve alkolü kesme, stresi azaltan gevşeme yöntemlerini uygulama gibi basit önlemlerle yüksek tansiyon yıllarca hiç ilaç almadan kontrol altında tutulabilir. Yani hipertansiyondan hem korkmak, hem de korkmamak gerekiyor.

Tansiyon hastalarının ilaç kullanımı konusunda tereddütleri var...
Bu durum, tedavide karşılaştığımız en önemli sorun. Zaten biz ilaç tedavisini, hasta çevre faktörlerinden soyutlandığı halde tansiyonun düşmediği durumlarda yapıyoruz. Bu ilaçların da yan etkileri yok denecek kadar az. Diğer bir deyişle, hiçbir ilacın yan etkisi yüksek tansiyonun verdiği zararlardan daha fazla değil. Bu yüzden ilaç kullanımını kesinlikle destekliyoruz. Bir de belirtmek istediğim bir nokta var; hastaların çoğu ilaçlarını yanlış kullanıyor. Hasta ilacı alıyor, tansiyonu normale düşünce hemen ilk iş ilacı bırakıyor ve artık tansiyonu yükseldikçe ilaç almaya başlıyor. Bu çok yanlış ve zararlı. Çünkü tansiyonun bir aşağı bir yukarı oynaması bizim hiç istemediğimiz bir durum. Tansiyon kronik bir hastalıktır ve ilacınızı sürekli almanız gerekir. Hastaların dikkat etmesi gereken en önemli konu bu.

Hastalar için önerileriniz...
Öncelikle dikkat edildiği taktirde yüksek tansiyonun korkulacak bir şey olmadığını tekrar etmek istiyorum. Bir de, insanlar bir iki kez tansiyonları yükseldi diye kendilerini tansiyon hastası saymasınlar. Önce tuz kullanımını kısıtlasınlar. Sonra günde üç dört bardak çay veya kahveden fazlasını içmesinler. Fazla kiloları varsa zayıflasınlar ve günde en az yarım saat yürüyüş yapsınlar. Tabii sigarayı da kesmek gerekiyor. Bütün bunlara dikkat edildiği halde tansiyon hala yüksekse de ilaç kullansınlar. En önemlisi de içlerinde kopan o fırtınaları dindirsinler. Unutmasınlar ki stresten uzak kalarak yapacakları diyet, basit egzersizler ve gerekirse alacakları küçük bir ilaç, konforlu ve uzun bir hayatın anahtarı olabiliyor.

__________________

''Hiçbir şeye ihtiyacımız yok, yalnız bir şeye ihtiyacımız vardır; çalışkan olmak!'' Mustafa Kemal ATATÜRK